De
processor kan met het beste omschrijven als de hersenen
van de computer. Het is een grote chip, van waaruit alle
processen in de computer geregeld worden, men spreekt
dan ook wel van "Centrale Verwerkings Eenheid". Op dit
moment zijn er twee fabrikanten die de markt beheersen.
Dit is AMD (met de Sempron, Athlon XP, Athlon 64 en de
Athlon FX) en INTEL (met de Celeron, Pentium, Extreme
Edition en de Pentium M) Bij de keuze voor een nieuwe pc
is de processor dikwijls het meest bepalend, en dan met
name de vermelde kloksnelheid. Er zijn echter veel meer
factoren die bepalend zijn voor de snelheid van de
processor. Deze factoren worder onderstaand behandeld.
De
kloksnelheid van een processor wordt uitgedrukt in MHZ.
Het geeft aan het aantal malen per seconde dat
instructies ter hand genomen kunnen worden. Een
processor met een kloksnelheid van 1800 MHz loopt met
een snelheid van 1800 miljoen 'kloktikken' per seconde.
Intel vermelde t/m de productie van de pentium IV de
kloksnelheid bij het type processor, b.v. Pentium IV 3,2
GHz.
AMD produceerd processoren met een lagere kloksnelheid
maar een werkelijke snelheid die net zo hoog ligt als de
Pentium. Vandaar dat AMD tot de productie van de Athlon
een indicatie vermelde van de snelheid t.o.v. de pentium.
Een Athlon 3000+ is dus net zo snel als een Pentium 3
GHz, maar heeft maar een kloksnelheid van 1800. Dit
wordt mede bereikt doordat Athlon andere instructiesets
hanteerd.
Met ingang van de Pentium 4 en de Athon XP is door Intel
en AMD vermelding van (klok)snelheid losgelaten, en
worden type nummers gehanteerd. B.v. Pentium IV 520, of
Athlon XP. Bij bepaling van de keuze is het nu des te
meer van belang om naar de overige specificaties te
kijken.
De processor voert instructies uit die ingegeven worden in de 'native language' (moedertaal) van de processor: assembly. De processor doet een hoop dingen, waaronder berekeningen maken, het geheugen beheren en beslissingen maken op basis van logische berekeningen. Op basis van een set regels kan een processor naar een andere set regels springen. Zo maakt de processor aan de hand van de ingegeven instructies beslissingen voor het uitvoeren van nieuwe instructies. Een goede instructieset draagt bij aan een snelle verwerking van gegevens, en verklaard voor een belangrijk deel het verschil in snelheid tussen Intel en AMD.
Cache geheugen - Cache geheugen is geheugen dat dicht bij of zelfs in de processor zit. Level 1 (L1) cache geheugen is zeer snel geheugen dat in de processorkern ingebakken zit. Level 2 (L2) cache geheugen zit verder van de processorkern verwijderd. In het cache geheugen worden data en instructies opgeslagen die de processor later nodig kan hebben. Het L2 cache geheugen fungeert daarnaast als een 'register'. Het onthoudt waar de processor instructies kan vinden in het RAM geheugen van de computer. De grootte, maar met name de snelheid van het cache geheugen kunnen - afhankelijk van de situatie - invloed hebben invloed op de snelheid van de processor. De hoeveelheid aanwezig L1 en L2 cache geheugen is dus verbonden met het type processor, maar staat in advertenties meestal specifiek vermeld. Zowel Intel (Celeron processor) als AMD (Sempron processor) hebben een goedkope processor in omloop waarop met name beknibbeld is op de hoeveelheid cache geheugen.
Vanaf de Pentium 4 is de "Hyper-Treading" technologie ingevoerd. Deze technologie zorgt ervoor dat de processor meerdere datastromen parallel kan verwerken alsof er twee processors in het systeem zitten in plaats van één. Zeker wanneer meerdere programma's tegelijkertijd uitgevoerd worden geeft dit betere prestaties.
Op moment van schrijven nog niet op de markt, de "Dual core processors" hierbij zitten twee processor-kernen in één chip. Wanneer dit gecombineerd wordt met "Hyper-Treading" lijkt het voor een computer of er 4 processoren aanwezig zijn waardoor een enorme snelheidswinst wordt behaald.
Ook een van de nieuwere ontwikkelingen zijn de 64 bits processoren. Het aantal bit van een processor slaat op de grootte van de interne registers die een processor gebruikt om gegevens te verwerken. Een verdubbeling van dit aantal van 32 naar 64 bit betekend dus theoretisch dat de processor twee keer zoveel gegevens in dezelfde tijd kan verwerken. In de praktijk hebben factoren als Cache geheugen en Dual core een grotere invloed op de snelheid. Bovendien moet zowel de software als het besturingssysteem de 64 bits processor ondersteunen. Niet dat de computer anders niet werkt, maar de extra 32 bit zullen volkomen genegeerd worden. Vooralsnog heeft alleen linux een 64 bits besturingssysteem op de markt, Microsoft verwacht in 2006 de opvolger van Windows XP op de markt te hebben, die o.a. 64 bits processor zal ondersteunen. Verder zal Microsoft binnenkort een 64-bit versie van XP uitbrengen. Wel een voordeel van de 64 bits processoren is dat een computer meer geheugen kan gebruiken. Een 32 bits processor kan maximaal met 4 GB geheugen overweg, terwijl een 64 bits processor een geheugengrens heeft van een terabyte, en met de huidige ontwikkelingen van video bewerking e.d. is dit geen overbodige luxe.